Mahmut Aydin: Beriya her tişhtî, em dixwazin we binasin. Mamoste Muharrem Ayalp kî ye? Destpêka jiyana wî, zaroktiya wî… Daxwaz û hêviyên Muharrem Ayalp, yên pêşerojê çi ne? Ew dixwaze çi bike? Muharrem Ayalp: Spas hevalê hêja. Ez bi eleqeya we kêfxweş im. Ez jî xebatên we yên ji bo perwerdê û ziman dişopînim, ji we re pêşketinan dixwazim. Her mirovek, miheqeq cîrokeke xwe ya taybet heye. Bi kûrahî û firehî nasandin ewqas ne pêwîst e jî. Dema ji dayîkabûna xwe, mîne piraniya Kurdan, ez bawer dikim, ya min jî ne raste. Li gorî gotina dayika min dema bêrîyê, di sala 1953 de li gundê Cika, ya bi navçeya Hewenge(tr.Bozova) ya Ruhayê hatime dinê. Dibistana seretayî, mîna Kurdekî min dest pê kiribû jî, mîna yekê Tirk qedand. Şîreta bavê min ya ku bila kes bi Kurdbûna min nehese û asimilasyona ku mamosteyên Tirkan li ser min pêk anîbûn, ez kiribûm Tirkekî seraze û îdealîst. Lê encax dema ez di pazdehsaliya xwe de li dibistana memosteyiyê ya Dîclê, xêra kovara ANT ya ku birêz Îsmail Beşîkçî tê de lêkolînên xwe diweşandin, bi xwe nasîyam (1967-1968 ). Di pêyre,bi hevpeyvîna Akşamê „Dosya Kurdistanê“ re vegeriyam ser aîdîyet û nasname ya xwe ya rastiyê. Ji xe pê re jî rihetî nema. Bi lêpirsîn, girtin, sirgûn, binçavkirin, şopandin, girtin
û girtîgehê jiyan domiya. Ez 23 salan li Tirkiyê wek mamoste xebitîm. Ji 1995 an vir de jî li Almanyayê me. 8 sal in mamosteyê Kurdî me û di rêvebiriya Yekîtiya Mamosteyên Kurd - YMKê de cih digirim. Li welêt tu caran ji xebatên komeleyî û sendîkavaniyê dûr neketim. Dozên li hember dewletê, min pir caran qezenc kirin û dewlet tim mahkûm bû û min tazmînat jî girt. (Lê bes, tûrikê min tijî bûyer in) Daxwaz û heviyên min wek gelên din serfirazî û azadiya gelê me ye. Mahmut Aydin:: We got,“Ez soroktiya Yekîtiya Mamosteyên Kurd - YMKê dikim.“ Hûn dikarin hinekê behsa YMKê bikin? YMK kengê û li ku derê hatiye damezirandin? Armancên YMKê çine? M. Ayalp: Hevalê delal, min qala tu serokatîye nekiribû. Lê belê bira wek te gotî be. Yekitîya Mamosteyên Kurd bi hinek armancên bi rûmet û pîroz li Almanya, di 1993 an de hatiye avakirin. Lê mixabin rola avakirina armancên xwe pêk neanî ye. Derfet û imkanên li Ewrûpayê hene, bi kar neaniye. Di nav endaman de girêdahiyek biqewtû bi rêkûpê pêk nehatiye. Heyf e, ji me hinekên ku xwe ji xebatan û ji pêşerojê dûr digirin. Lê em ku çiqas bi hebûn û rastiya gelê xwe bawer bin, wisa jî emê li ser xebatên YMK çalak û bi tevger bin. YMK bi melaviyê(azmê) ku di warê çand û ziman de, perwerdê de rola xwe bilîze û afirandêr be. Bê guman hevalên mamoste ku di van waran de bi projeyên xwe piştgirî bidin û di projeyên heyî de cih bigrin, wê YMK ewqas mezin bibe, ji demê re bibe bersiw.Ez bi xwe du salên dawiyê ne di rêvebiriyê de me. Vê gavê xebatên me yên mewcût û berçav ev win: Ji bo perwerda zimanê Kurdî li gor pêngavan amadekirina pirtûk û materyalan, tekiliyên bi sendikayên re Almanan re, aktîfkirina û meşandina malpera me; www.dengemamoste.com , hevkariya bi sazî û rêxistinên Kurdistanî re, bi kampanya ziman ve girêdayî “Li Tirkiyê bi Kurdî mafê perwerdê” serlêdayîna parlamenterên Ewrûpî ûhwd. Hê jî bi projeyên nû gengaz e ku xebatên me rengîn û xurt bibin. Hewce heye ku zimanê Kurdî sentralîze û standart
bibe, bi giştî em xwe pêgihînin mafê bi zimanê xwe perwerdeyiyê, li ser perwerdê em bibin xwedî polîtîka û stratejîyeke netewî, li ser dîroka xwe lêkolînan bikin û wê derxin ber çavan, wêje û lîteratûra Kurdî, him ya devkî û him jî ya nivîskî tomar bikin ji cîhana vê sedsalê re ragihînin. Mahmut Aydin: We berê di karên sendîkavaniyê de cih girtibû. Hûn dikarin ji me re hinek qala vî karê xwe bikin? Ew rojana çawa derbas bûn? Hûn dikarin hinek behsa rewşa wê demê bikin. Ew pêvajo çawa bû? M. Ayalp: Her ciqas dewletê xwest ku me asîmîle bike û ji bo xwe bixebîtîne ji; xwe naskirinê û şûn ve me di ku derê de hêvî û çirûska azadî û demokrasiyê dît, em li wê derê bûn.Me li wê derê cihê xwe girt. Komelayetî û sendîkavanî, min di dema şagirtiya xwe de, bi boykota TÖS ê li DîyarbekirErganî re naskir. Di 1973 de li Enqerê bûm endamê TÖBDERê û me li şaxê Çankiri – Ortayêsaz kir. Heta TÖB-DER hebû, ez endamê TÖB-DERê bûm. Piştî ku ez di sala 1990 de ji girtîgehê derketim, li Ruhayê ketim nav xebatên avakirina şubeya EGIT-SEN ê. Piştî lime li Ruhayê bi 200 endamî şubeya EGIT-SENê vekir, sendîka me ji aliyê dewleta Tirk ve hat qedexekirin. Bi rêya mehkemê, me cardin vekirina bi ser xist. Di 1993 an de me EGIT-SEN biEGITIM-IŞ re kir yek. Navê sendîkayê bû EGITIM-SEN. Ez ji vê çaxê heta 1995 hatim Almanya, serokê şubeya Ruhayê û endamê vê sendîkayê yê avakirinê gîhstî bûm. Wan deman, ez pir bibîr tînim û nikarim ji bîr bikim. Em her roj li her derê bûn. Li aliyekî mirin dibarîya, li aliyê din bi ruhê tevgera azadiyê, li berxwedan dimeşiya. Kes ne kefîlê xwe yê rojeke din bû. Lê mixabin berxwedan û serbilindî di ber her tiştî û li ber her tiştî bû. Mahmut Aydin: Hûn dizanin ku hê gelek pirsgirêkên zimanê Kurdî hene. Wek zarava, devok û yekgirtina ziman... Wek mamosteyekî Zimanê Kurdî, hûn mesela Zimanê Kurdî û çanda Kurdî çawa dibînin û bi raya we, ev mesele dê çawa çareser bibin? Wê hemû Kurd
çawa bikaribin hev fêm bikin? M. Ayalp: Ew pirsa we mijare ke giran e bi rojan meriv nikane zelal bike. Çawa ku welatê me perçe perçe ye, çand û zimanê me jî wisa ye. Ew cudahî û perçebûyîna bi kampanya perwerdê û xebatên berfireh encax di demên dirêj de ji holê rabin. An jî bi yekbûna welat çareser bibe. Mahmut Aydin:: We gotibû, ev 8 sal in, ez li Almanyayê dersa Zimanê Kurdî didim. Hûn dersa kîjan polan didin û çend şagirtên we hene? M. Ayalp: Belê, wek berê jî me gotibû, 8 sal in dersên Kurdî didim. Hetanî sala çûyî ji pêngava 1ê heta pêngava 10 an 142 şagirtên min hebûn. Lê piştî ku zagona eyaletê hat guhertin, bi tenê ji pêngava 2an heta pêngava 4 an 76 sagirt niha li cem min dersên Kurdî digirin. Mahmut Aydin: Wek serokê Yekîtiya Mamosteyên Kurd-YMK hêvî û daxwazên we ji dê û bavê zarokên Kurd çine? M. Ayalp: Xebatên perwerdê û bi taybetî jî xebatên dersên Zzimanê Kurdî pîroz û giranbûha ne. Ji bo ku em bê dewlet in û zimanê me jî bi tunebûnê re rû bi rû ye, pêwîst e ku xebatên di vî warî de wek rûmeta Kurdan bên zanîn û lê xwedî bê derketin. Kesên Kurd bin û vê rastiyê nebînin û neparêzin, bi xwe re jî rast nînin. Ne bi tenê dê û bav, divê temamiya Kurdan xwe di vî warî de berpirsîyar bibîne. Mahmut Aydin: Hêviyên we ya ji partî û rêxistinên Kurd çine? Wek saziyek pîşeyî, hûn ji bo pêşeroja zimanê me, ji siyasetmedarên Kurd çi dixwazin? M. Ayalp: Li ser vê yekê, bi rastî, em pir tengezar in. Em çiqas li ber xwe didin ku trajediya li ber çavên me pêk tê, bidin fêhmkirin û hinek tedbîran bidin girtin, lê mixabin em nagihên tu encaman. Halbûkî ev têgihîştina tê wateya pêşî lêgirtina tunekirina Kurdan. Em carek din dixwazin bi hêvî bin ku êdî sîyasetmedarên Kurdan vê rastiyê bigrin ber çavan. Em dixwazin li himberê bişavtina gelê xwe rawestin û
xeteriya li pêşiya çand û Zimanê Kurdî bidin rawestandin. Îro, bi taybetî, Zimnê Kurdî bi terteleya spî re rû bi rû ye. Mahmut Aydin: Baş e mamoste, li vir ez dixwazim zêdetir vekim, yanî hûn helwesta Kurdên Bakûr ku li Ewrupayê dijîn, di cîh de nabînin? Kurd li zimanê xwe xwedî dernakevin? M. Ayalp: Em çaralî li her derê bi tunbûnê re rû bi rû ne. Hela yên li Ewrupa roj bi roj dihelin û wenda dibin. Bitenê li Elmanya, bi texmînî 800 000 Kurd hene. Ji vana, li malê çendan televîzyonên Kurdî hene û ev televîzyon tên temaşekirin? Ev yek nîşana qirbûna me ye. Wekî din jî eger ji netewekê sed hezar zarok zimanê xwe bi sîstemên zanistî fêr nebin, zimanê wî netewî di bin xeteriyeke mezin de ye. Mahmut Aydin:: Ji bo pêşerojê projeyên we hene? Wek pirtûk û materyalên dersê, projeyên we yên nû çine? M. Ayalp: Belê hinek xebatên me di vî warî de pêk hatin û wê bidomin.Wek demên borî, em hewl didin ku materyal û pirtûkên dersên Zimanê Kurdî zêdetir bikin. Di demên borî de 8 pirtûk hatin çapkirin. Ji bo pêşerojê jî pênc şeş pirtûkên me hema bigire amade ne. Lê mixabin pirtûkên çapbûyî hê bi piranî di dest me de ne. Hêviya me heye, pirtûkên Kurdî, bi taybetî jî yên hêindekariyê di mala her Kurdekî de hebin. Xemsariyeke pir mezin di nava gelê me de heye. Hêviya me ew e ku gelê me li ziman û çanda xwe xwedî derkeve, li himberê asîmîlasyon û otoasîmîlasyonê dengê xwe bilind bike. Carinan em di nav xwe de dibêjin, “Gelê me yê reben, ne pereyê xwe heye ku bikire û ne jî dema xwe heye ku bixwîne.” Mahmut Aydin: Mamoste, hûn dikarin ji me re bibêjin, gelo li Almanyayê li çend eyaletan, çiqas beşdarên dersa Zimanê Kurdî hene? M. Ayalp: Belê. Li eyaletên Bremen, Hamburg, Vestefalya Bakûrê Rojava-NRW, Saxsena Jêrîn dersên Kurdî tên dayîn.
Niha 19 mamoste, li 60 dibistanan, dersa nêzîkê 1000 şagirtî didin. Ders bi zaravayê kurmancî tê dayîn. Mahmut Aydin: Baş e. Wek kesekî mamoste, bi ya we ferqa herî mezin di navbera sîstemên perwerdeyê de li Almanyaya û Tirkiyê çi ye? M. Ayalp: Li Tirkiyê 23 salan xebitîm. Sîstema vê derê û wira pir cuda ye. Sistema wê derê li ser pêwîstekên nijadperestiyê hatiye sazkirin. Yek netew, yek dîn, yek al, yek ziman û yek timtêl bingeh e. Di piraniya dersan de motîvên netewperestî û nijadperestiyê de bi sixletî cih digire. Her sibê ders bi sondxwarina Tirkbûyînê û merşa wana netewî dest pê dikin. Sîstema hîndekariyê li ser hîmê jiberkirinê hatiye avakirin. Jiberkirin pir zêde ye. Şiddet û ceza tim li pêş e. Sîstema leşkergehê ango padîganê tê meşandin. Li vê derê tiştên wisa komîk û li dij demê, ecêb û sosret tune ne. Kesayetiya xwendekaran nayê tunekirin. Her zarok li gor kapasîteya mejû û xebata xwe tê perwerdekirin. Destê zorê qet nayê pejirandin. Bi prensîp û metodên pedagojîk perwerde tê meşandin. Aktîvîteyên sosyal tim pêş in. Mahmut Aydin: Mamoste, di rojên pêş de hûn dikarin behsa xebat û projeyên xwe yê din bikin? M. Ayalp: Di dilê min de projeyên wek utopya hene, lê ez nikarim xwe bidim fêhmkirin. Zimanê minê bîyanî pêşiya min digire. Dema min ya heyî jî dest nade. Ya herî girîng jî pêdiviya bawerbûna bi hevalbendên xebat û projeyan e. Mahmut Aydin: Ez zor sipas dikim ji bo vê hevpeyvînê û di xebatên we de, ji we serkevtinê dixwazim. M. Ayalp: Ez jî spas dikim.